Stare zdjęcie szkoły, rodzinne wesele, nieistniejący już dom, dawna ulica albo grupa mieszkańców stojących przed remizą. Dla jednej rodziny to pamiątka, dla całej gminy – fragment historii, którego często nie ma w żadnym oficjalnym archiwum. Właśnie takich fotografii szuka dziś Gmina Dąbrowa Zielona, która przygotowuje album poświęcony swojej przeszłości.
Gmina zwróciła się do mieszkańców z prośbą o udostępnianie starych fotografii przechowywanych w domowych albumach, szufladach i rodzinnych archiwach. Poszukiwane są zarówno zdjęcia sprzed II wojny światowej, jak i fotografie z okresu powojennego, pokazujące dawne ulice, szkoły, kościoły, gospodarstwa, ważne wydarzenia, uroczystości oraz zwyczajne życie mieszkańców.
To właśnie ta codzienność może okazać się najcenniejsza. Historia lokalna nie zawsze składa się przecież z wielkich wydarzeń i nazwisk znanych z podręczników. Często zapisuje się na zdjęciu klasowym, fotografii strażaków przed remizą, przedwojennej zabudowie czy rodzinnej uroczystości, na której w tle widać fragment miejscowości sprzed kilkudziesięciu lat.
Zdjęcia można przynosić do Biblioteki Gminnego Ośrodka Kultury w Dąbrowie Zielonej. Mają zostać zeskanowane, a następnie zwrócone właścicielom. Mieszkańcy mogą również samodzielnie przygotować cyfrowe kopie i przekazać je drogą elektroniczną. Celem jest stworzenie albumu, który zachowa historię całej Gminy Dąbrowa Zielona dla kolejnych pokoleń.
Historia starsza niż mogłoby się wydawać
Materiałów do takiego albumu z pewnością nie powinno zabraknąć. Historia miejscowości tworzących dzisiejszą Gminę Dąbrowa Zielona sięga wielu stuleci. Oficjalne materiały gminy wskazują pierwszą wzmiankę o Dąbrowie na 1248 rok. Soborzyce pojawiają się w źródłach w 1249 roku, Cielętniki i Ulesie w 1369 roku, a Olbrachcie oraz Dąbek w 1386 roku.
Sama nazwa „Zielona” została dodana do Dąbrowy na początku XX wieku, aby odróżnić miejscowość od wielu innych miejsc noszących tę samą nazwę. W 2008 roku obchodzono 760-lecie Dąbrowy, a z tej okazji wybito jubileuszowy medal z łacińską sentencją „Ad futuram rei memoriam” – „Na przyszłą rzeczy pamiątkę”. Dziś to hasło nabiera wyjątkowo dosłownego znaczenia, bo właśnie pamięć o dawnych mieszkańcach, miejscach i wydarzeniach ma zostać zachowana w przygotowywanym albumie.
Najciekawsze historie często leżą w szufladach
Podobne projekty pokazują, że prywatne archiwa potrafią uzupełniać oficjalną historię miejscowości o rzeczy, których nie znajdziemy w kronikach ani urzędowych dokumentach.
Dobrym przykładem z naszego regionu są „Opowieści Zawiercia” – Społeczne Archiwum Cyfrowe, tworzone przez Stowarzyszenie Jura Pro we współpracy z Miejską i Powiatową Biblioteką Publiczną oraz Miejską Izbą Muzealną w Zawierciu. Projekt gromadzi fotografie, dokumenty, pamiątki, wspomnienia i inne materiały związane z historią miasta oraz jego mieszkańców.
Tam również podstawą są prywatne zbiory. Mieszkańcy udostępniają stare zdjęcia, dokumenty, kroniki czy pocztówki, materiały są digitalizowane, opisywane, a następnie udostępniane kolejnym pokoleniom. Co ważne, oryginały pozostają własnością właścicieli.
Takie przedsięwzięcia pokazują coś jeszcze: czasem jedno niepozorne zdjęcie uruchamia całą historię. Ktoś rozpoznaje osobę. Ktoś inny pamięta nazwę ulicy albo budynku. Po publikacji fotografii pojawiają się kolejne informacje, rodzinne wspomnienia i następne materiały. I właśnie wtedy archiwum przestaje być tylko zbiorem starych fotografii, a zaczyna być opowieścią tworzoną wspólnie przez mieszkańców.
Album może być początkiem
W przypadku Dąbrowy Zielonej na razie mówimy o przygotowywanym albumie. Już sam sposób jego tworzenia jest jednak ciekawy, bo gmina nie ogranicza się do materiałów znajdujących się w urzędowych zbiorach, ale zaprasza mieszkańców do współtworzenia publikacji.
To szczególnie ważne w niewielkich miejscowościach. Wiele dawnych fotografii istnieje dziś tylko w pojedynczych egzemplarzach. Są przechowywane w prywatnych domach, często bez opisu, daty czy nazwisk osób znajdujących się na zdjęciu. Z każdym kolejnym pokoleniem coraz trudniej później odtworzyć ich historię. Dlatego warto zajrzeć do szuflad właśnie teraz.
Być może gdzieś w Dąbrowie Zielonej, Soborzycach, Cielętnikach, Ulesiu czy innych miejscowościach gminy leży fotografia, która dla właściciela jest po prostu rodzinną pamiątką, a za kilka miesięcy stanie się jednym z najciekawszych obrazów pokazujących historię całej gminy.
Bo czasem najważniejsze lokalne archiwum nie znajduje się w muzeum. Znajduje się w starym albumie stojącym od kilkudziesięciu lat na półce.
