Są wydarzenia, które znamy z podręczników, archiwalnych fotografii i dokumentów. Są jednak także ludzie, którzy pamiętają je nie z książek, ale z własnego życia. Regionalny Ośrodek Kultury w Częstochowie zapowiedział spotkanie z naocznymi świadkami pacyfikacji kopalni „Wujek” – jednego z najbardziej tragicznych wydarzeń pierwszych dni stanu wojennego.
Pacyfikacja kopalni „Wujek” w Katowicach miała miejsce 16 grudnia 1981 roku, trzy dni po wprowadzeniu stanu wojennego. Górnicy rozpoczęli protest po zatrzymaniu Jana Ludwiczaka, przewodniczącego zakładowej „Solidarności”. Strajkujący domagali się jego uwolnienia i zniesienia stanu wojennego. Protest został siłowo stłumiony przez milicję i wojsko. W czasie akcji użyto broni palnej. Zginęło dziewięciu górników, a wielu innych zostało rannych.
W 2026 roku mija 45 lat od tych wydarzeń. Rok został ustanowiony Rokiem Dziewięciu Górników z „Wujka”, a w całym regionie organizowane są wydarzenia poświęcone pamięci ofiar i uczestników strajku.
Częstochowski ślad tej historii
Dla Częstochowy historia „Wujka” ma szczególny wymiar. Najmłodszym z dziewięciu górników, którzy zginęli podczas pacyfikacji, był Andrzej Pełka. Miał zaledwie 19 lat i był byłym uczniem Zespołu Szkół Technicznych w Częstochowie.
We wrześniu 2026 roku przed szkołą posadzono poświęcone mu „Drzewo Pamięci” i odsłonięto pamiątkową ławkę. W placówce znajduje się także ekspozycja historyczna oraz tablica przypominająca o jego losie. To sprawia, że zapowiadane przez Regionalny Ośrodek Kultury spotkanie nie jest dla Częstochowy wydarzeniem całkowicie odległym. Historia pacyfikacji kopalni „Wujek” ma tu swój bardzo konkretny, osobisty ślad.
Gdy historia jeszcze może przemówić własnym głosem
Relacje świadków mają znaczenie, którego nie da się zastąpić samymi dokumentami. Pokazują nie tylko kolejność wydarzeń, ale również emocje, atmosferę, strach, chaos i codzienne doświadczenia ludzi znajdujących się w środku historycznego dramatu. Śląskie Centrum Wolności i Solidarności od lat gromadzi takie świadectwa. Według jego materiałów rozmowy ze świadkami historii prowadzone są od 2014 roku, a swoimi wspomnieniami podzieliło się już blisko 250 osób.
To szczególnie ważne właśnie teraz. Od grudnia 1981 roku minęło już 45 lat. Z każdym kolejnym rokiem osób, które mogą opowiedzieć o tamtych wydarzeniach z własnego doświadczenia, będzie mniej.
